Το έτος 2008, σε επιμέλεια του Γιώργου και της Ηρώς Σγουράκη, κυκλοφορεί ένας καλαίσθητος τόμος που φέρει τον τίτλο 'Γιάννης Ρίτσος. Αυτοβιογραφία. Κινηματογραφική αυτοβιογραφία. Ντοκουμέντα της ζωής και του έργου του.' Όπως διαφαίνεται ευδιάκριτα από τον τίτλο, πρόκειται για έναν τόμο σχετικό με έργο αλλά και με την ζωή του ποιητή Γιάννη Ρίτσου. Για την ακρίβεια, το Ριτσικό ποιητικό έργο αναδεικνύεται με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναδεικνύεται ένα σημείο που αποτελεί σημείο τομής για την κατανόηση του Ριτσικού ποιητικού έργου: Και αυτό το σημείο είναι το ό,τι αυτό το ποιητικό έργο αντλεί από την ζωή και από ό,τι δύναται να αποκαλέσουμε ως επιλογές ζωές του ποιητή. Ο Γιώργος και η Ηρώ Σγουράκη, με τη συνδρομή του 'Αρχείου Κρήτης,' προσιδιάζουν προς τον ίδιο άξονα συγκρότηση ενός κολάζ που εν προκειμένω, συντίθεται βήμα βήμα, συμπεριλαμβάνοντας τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής και της ποιητικής δημιουργίας. Για παράδειγμα, ιδιαίτερη θέση κατέχει στον τόμο, το Ε' Κεφάλαιο το οποίο και αναφέρεται στους όρους δημιουργίας του ποιήματος 'Επιτάφιος.' Εδώ ο λόγος δίδεται στην σε πρώτο πρόσωπο αφήγηση του ποιητή, κάτι που θεωρούμε πως συμβάλλει στο να αναδειχθεί εμπρόθετα η διαλεκτική που τίθεται έμπροσθεν του ποιήματος, ενώπιον και εντός του. Σε αυτό το σημείο, γενεσιουργός αιτία (αιτιακή προσέγγιση) δημιουργίας καθίσταται η υπήρξε η γνωστή πλέον φωτογραφία της μητέρας που θρηνεί για τον νεκρό γιο της, που υπήρξε ένας από τους νεκρούς της απεργιακής κινητοποίησης του Μαϊού του 1936 στη Θεσσαλονίκη (αργότερα μαθεύτηκε ό,τι ο νεκρός από την καταστολή των διαδηλώσεων ήταν ο αυτοκινητιστής από το Ασβεστοχώρι Τάσος Τούσης). Η θέαση της φωτογραφίας κινητοποιεί τους μηχανισμούς της γραφής: Δεν θα γράψουμε όμως εδώ πως όλα πλέον πήραν τον δρόμο τους. Αντιθέτως, η ενεργοποίηση των μηχανισμών της γραφής αντλεί από σπερματικές μνήμες (μνημονική επίκληση της παιδικής ηλικίας που προσδιορίζει την μορφή της Μανιάτισσας μητέρας), από τις συνδηλώσεις του δημοτικού τραγουδιού, από την ποίηση του Βάρναλη και του Σικελιανού, καθώς και από την σχέση Παναγίας και Χριστού που αποτελεί ένας από τους πυλώνες όπου και εδράζονται οι θρησκευτικές-χριστιανικές πρακτικές και τελετουργίες. Όλα αυτά τα στοιχεία, μεταπλάθονται ποιητικά, αποκτούν νόημα και αναφορές, αφήνοντας να διαρρεύσει ένας κοινός και όμως νέος 'Επιτάφιος' ως ποιητική σύνθεση της περιόδου του Μεσοπολέμου που παράλληλα λειτουργεί ως βίωμα και ως ιστορία. Κλείνοντας αυτή την παρένθεση, δύναται να επιστρέψουμε στους υπόλοιπους σταθμούς της ζωής και του ποιητικού έργου του Γιάννη Ρίτσου όπως τα παρουσιάζουν στον αναγνώστη οι Γιώργος και Ηρώ Σγουράκη. Έτσι, το κολάζ για το οποίο και έγινε λόγος πιο πάνω, ενσωματώνει λόγους και εικόνες από την πορεία του ποιητή την περίοδο της Κατοχής και των Δεκεμβριανών, στέκεται ιδιαίτερα στις εξορίες του που συνεχίσθηκαν και μεταπολεμικά-μετεμφυλιακά, στη δημιουργία οικογένειας, στη διαμονή του στην πόλη της Αθήνας από το 1984, αφήνοντας χώρο και για μία σύντομη παρουσίαση από τον ίδιο του εικαστικού του έργου. Ένα έργο που ναι μεν είναι παραγνωρισμένο σε σχέση με το εν γένει ποιητικό του 'πράττειν,' αλλά όμως, αυτό καθαυτό, συν-διαμορφώνει την ταυτότητα του δημιουργού Ρίτσου στον χρόνο. Η ιστορική αίσθηση διασχίζει εγκάρσια ή αλλιώς βαθιά την προσέγγιση του Γιώργου και της Ήρως Σγουράκη που άλλοτε αξιοποιούν διάφορα ντοκουμέντα ζωής του ποιητή, γραμμένα από προσφιλή στον ίδιο πρόσωπα, και άλλοτε δίνουν τον λόγο στην μαρτυρία του ποιητή, ο οποίος αποκαλύπτεται τμηματικά, υπαινικτικά και αμφίσημα, όπως θα επιθυμούσε ο ίδιος. Ακόμη και ενσώματα. Μέσω της ιστορικής πορείας του Γιάννη Ρίτσου, της ποιητικής του γλώσσας που νοηματοδοτεί το τι δύναται να σημάνει η απουσία της εν-συναίσθησης, διατρέχεται ο ελληνικός εικοστός αιώνας με τις αντιφάσεις και τις μείζονες και μη, αντιθέσεις του. Και μία θέση σε αυτόν τον αιώνα διεκδίκησε με διάφορους τρόπους και ο Μονεμβασιώτης ποιητής, όχι ευρισκόμενος σε κάποιον ψηλό 'εξώστη,' αλλά αυτοπροσδιοριζόμενος πρωταρχικά-πρωτεϊκά, ως ποιητής που εντάσσεται στη χορεία της ''τελευταίας προ ανθρώπου εκατονταετίας.'' Το τραύμα του υπήρξε μεγεθυμένο και ανοιχτό, και μέσω αυτού, παρέλασαν πρόσωπα και λέξεις, μορφές και νοητές γραμμές, στο σημείο όπου το παρόν του ποιητή παραγάγει στιγμές που καταγράφονται. Εντός της λέξης και της ποίησης εγγράφεται ο χρόνος (βλέπε την ποιητική συλλογή 'Η Σονάτα του Σεληνόφωτος') πάνω στην πέτρα σκαλίζεται η μορφή που αδημονεί να συναντήσει τον χρόνο. Για τον Γιάννη Ρίτσο, η ιστορία παραμένει ένα ανοιχτό πεδίο, και μάλιστα, είναι ενδεικτικό κατά κάποιον τρόπο, το ό,τι δεν διεκδίκησε να μιλήσει για 'λογαριασμό' της, ακόμη και στα λεγόμενα πολιτικά, στρατευμένα του ποιήματα. Στην 'Αυτοβιογραφία' οι δύο συν-επιμελητές, τροφοδοτούνται από μία ευρεία γκάμα υλικού, χρησιμοποιώντας τίτλους εφημερίδων, αποκόμματα ποιημάτων με την χαρακτηριστική Ριτσική καλλιγραφία, εικόνες του ποιητή από διάφορα μέρη, πέτρες με χαραγμένες μορφές: Ενταγμένα σε μία ενότητα, συνιστούν θραύσματα ή σπαράγματα της διαρκώς εξελισσόμενης ζωής και δημιουργίας του Γιάννη Ρίτσου. Και τα δύο στοιχεία, ήτοι τα στοιχεία της ζωής και της δημιουργίας, δεν αποκλίνουν με στεγανά αλλά αλληλο-τροφοδοτούνται. Προτιμότερο θα ήταν να αναφέρουμε πως ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε για τα τραύματα της δικής του γενιάς. Ο τόμος δεν αποτελεί ένα 'flash back,' αλλά ακολουθεί τον ίδιο τον ποιητή σε έντονα και στα περισσότερο αργόσυρτα βήματα του. "Να με θυμόμαστε-είπε. Χιλιάδες χιλιόμετρα περπάτησα χωρίς ψωμί, χωρίς νερό, πάνω σε πέτρες κι αγκάθια, για να σας φέρω ψωμί και νερό και τριαντάφυλλα. Την ομορφιά μου ποτές μου δεν την πρόδωσα. Όλο μου το βιός το μοίρασα δίκαια." Η πορεία έλαβε χώρα πάνω σε τεντωμένο σχοινί.